Đâu chỉ là THAO TÁC mà còn là TƯ DUY

Design Thinking khi được dịch sang tiếng Việt thường là Tư Duy Thiết Kế. Mặc dù theo cấu trúc của tiếng Việt thì “tư duy” được đặt trước “thiết kế”, có nghĩa là suy kỹ kỹ càng trước khi vận hành các thao tác kỹ thuật. Tuy nhiên, nếu tư duy được hiểu theo một cách trừu tượng như soha định nghĩa thì có vẻ không mấy thân thiện cho nhiều người: “giai đoạn cao của quá trình nhận thức, đi sâu vào bản chất và phát hiện ra tính quy luật của sự vật bằng những hình thức như biểu tượng, khái niệm, phán đoán và suy lí.” Nhưng cũng cần phải thấy rằng trong tư duy thiết kế thì quá trình suy nghĩ cũng không đơn giản là những ý tưởng hoặc cách làm thông thường, mà thay vào đó là một sự chiêm nghiệm, phản tỉnh và suy nghĩ sâu sắc. Đó cũng là nội dung mà mình muốn thảo luận qua một vài ví dụ điển hình nhằm giúp những bạn mới làm quen với lối tư duy thiết kế có cách tiếp cận rộng hơn.

Thiết kế được nói tới ở đây không chỉ là những thao tác kỹ thuật phổ biến cho những kỹ sư, nhà lập trình, hay đơn thuần gọi chung là dân kỹ thuật mà nó cần được hiểu rộng ra theo nghĩa “sự sắp xếp có chủ đích” cho tất cả hoạt động đời sống con người. Một ví dụ mình hay dùng khi chia sẻ về thiết kế và lối tư duy thiết kế trong một vài workshop là hành động anh/chị ngồi tại đây, vào lúc này chính là một hành động thiết kế (the act of sitting right here, right now is an act of design) bởi vì đó là sự lựa chọn. Chính chúng ta đã chọn làm như vậy, chính chúng ta đã sắp xếp ưu tiên của mình cho 1 việc như vậy. Tương tự như vậy, việc các bạn đang đọc những dòng chữ lủng củng này cũng là một hành động thiết kế, nhằm kiến tạo tri thức, kinh nghiệm cho mình. Điều này có nghĩa là thiết kế không chỉ giới hạn ở những vật dụng tạo ra và nó còn bao hàm cả sử kiến thiết có tính xã hội hay chính cuộc sống của mỗi người vậy. Tuy nhiên, thiết kế theo cách hiểu này liên quan nhiều tới triết học và logic. Theo cách hiểu thông thường thì đó chỉ là việc kiến tạo một thực thể mới theo một cách nào đó. Nếu mổ xẻ ngữ nguyên của từ thiết kế trong tiếng Việt, chúng ta có thể thấy [設 thiết] nghĩa là sắp đặt, trình bày, dựng lên, thiết lập; [計 kế] nghĩa là mưu tính, trù tính, xem xét … Như vậy bản thân từ thiết kế đã bao hàm hành động tư duy, dự liệu. Tựu chung lại, những người muốn thiết kế thì phải là những người có tư duy, suy nghĩ thấu đáo và tư duy càng thấu đáo thì quá trình thiết kế càng hiệu quả. Cũng vì lẽ đó mà một người ngay khi học những kỹ thuật, thao tác cụ thể thì cũng không thể làm ngơ được những tư tưởng vận hành đằng sau nó. Như mình đã chia sẻ ở đâu đó, hai quá trình này hoàn toàn không tách rời nhau hay độc lập với nhau mà chúng đan xem, hòa trộn với nhau, có khả năng tương hỗ cho nhau.

Đơn cử một ví dụ về thiết kế đồ họa, những người mới vào nghề thì chỉ quan tâm tới công cụ hay các thao tác kỹ thuật như là sử dụng Corel hay Photoshop mà quên mất rằng đồ họa nó cũng có ngôn ngữ riêng (bao gồm cú pháp và ngữ nghĩa). Bố cục, màu sắc, chất liệu, đường nét, hình khối là những bộ phận cấu thành của ngôn ngữ đồ họa và mỗi thành phần như vậy lại có cách biểu đạt những sắc thái, ý nghĩ khác nhau, trong các nền văn hóa khác nhau. Ví dụ màu đỏ là có thể  là sự biểu đạt cho sự may mắn ở Trung Quốc nhưng cũng đồng thời là sự đổ máu, nguy hiểm ở đâu đó.

Khi xã hội loài người còn mông muội thì chính công cụ đã là nhân tố trung gian để giúp con người phát triển não bộ, tư duy qua các thao tác trực tiếp, nhưng dần theo thời gian thì tư duy của con người trở lên độc lập tương đối và không còn hoàn toàn phụ thuộc vào công cụ nữa. Điều này không có nghĩa là mình đang tuyệt đối hóa tư duy mà chỉ muốn nhấn mạnh rằng mỗi người cần chú ý tới tư duy nhiều hơn trong hành trình “thiết kế”.

Bài viết tương tự:

https://phunghuy.wordpress.com/2013/06/07/cong-cu-luon-chi-dong-vai-phu/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s