“Rồi sao nữa? So what?” Cần được hỏi nhiều hơn

Tình cờ đọc được một nghiên cứu mới xuất bản gần đây cho thấy có sự tương quan giữa việc tiếp xúc với không khí bị ô nhiễm nơi trẻ em sinh sống và thành tích học tập của các em (Clark-Reyna,Grineski, & Collins, 2015). Theo đó, trẻ em sống ở khu vực có thu nhập thấp thường tiếp xúc với những chất độc hại từ môi trường. Phỏng đoán của các nhà nghiên cứu là do tiếp xúc với nguồn không khí độc hại có thể gây ảnh hưởng tới sức khỏe của các em, và hệ lụy là làm ảnh hưởng tới thành tích học tập.

Các nhà nghiên cứu tại đại học Texas, cơ sở El Paso (UTEP) phân tích kết quả học tập và dữ liệu nhân khẩu của 1.895 em học sinh lớp 4-5 sống ở El Paso, Texas. Họ sử dụng dữ liệu đánh giá về chất độc hại trong không khí của cơ quan bảo vệ môi trường để ước lượng mức độ phơi nhiễm với các chất ô nhiễm trong không khí như chất thải từ dầu diesel, xung quanh khu vực trẻ em cư trú. Phân tích cho thấy trẻ em mà tiếp xúc nhiều với các chất thải từ ô-tô, xe tải, xe buýt trên đường và các xa lộ có điểm GPAs thấp, kết quả có ý nghĩa về mặt thống kê khi kiểm soát các yếu tố khác liên quan. Bài báo được xuất bản trên tạp chí Dân số & Môi trường (Population and Environment). 

Hai lối giải thích mà các nhà nghiên cứu đưa ra diễn giải cho mối liện hệ này là: (1) các chất ô nhiễm trong không khí có thể gây ra các bệnh như viêm hô hấp hoặc hen suyễn, và khi trẻ bị ốm thì thường nghỉ học, do vậy ảnh hưởng kết quả học tập; (2) việc tiếp xúc với các chất ô nhiêm lâu có thể tác động xấu tới sự phát triển não bộ.

Không biết những người khác đọc bài báo này nghĩ sao? Có lẽ đối với những người làm công tác bảo vệ môi trường sẽ nhấn mạnh tới tác động mà môi trường ảnh hưởng với tất cả các khía cạnh của đời sống xã hội. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu này nói về tương quan giữa các chất ô nhiễm và thành tích học tập của trẻ. Có điều gì đó khiến tôi không thể không đặt câu hỏi: vậy thì sao? Còn có bao nhiêu thứ tương quan tương tự có ý nghĩa về mặt thống kê nhưng trên thực tế thì sao? Mặc dù các tác giả chỉ nói về mức độ tương quan và chúng ta đều hiểu rằng tương quan không có nghĩa là nhân quả (Correlation does not imply causation), nhưng đôi khi cái mối tương quan này cũng cần phải được xem xét kỹ lưỡng.

Một ví dụ hay được sử dụng trong sách nhập môn thống kê khi nói về tương quan (correlation) là các nhà phân tích thấy rằng có mối liên hệ (association) giữa lượng kem được tiêu thụ và tỉ lệ tội phạm tăng ở New York. Hai việc chẳng có gì liên quan tới nhau, nhưng khi lạm dụng mấy con số cho thấy có ý nghĩa thống kê thì có đủ loại kiểu suy luận. Nào là trời nóng thì ăn kem nhiều, đồng thời trời nóng cũng làm tâm lý căng thẳng hơn dẫn đến phạm tội…Những kiểu liên quan như thế này bằng con số thì rất nhiều, còn ý nghĩa thực tế có chấp nhận được hay không lại là chuyện khác.

Tyler Vigen, đang theo học tại trường Luật Haward có thực hiện một dự án, phân tích ngẫu nhiên dữ liệu từ những lĩnh vực chẳng có gì liên quan, nhưng con số lại cho thấy nó có  ý nghĩa về mặt thống kê. Chẳng hạn như: chi phí cho khoa học, vũ trụ, công nghệ của Mỹ càng tăng thì tỷ lệ các trường hợp tự tử treo cổ, thắt cổ cũng tăng, mức độ tương quan tới 99.79%

chart Một tương quan khác số người chết đuối do ngã từ thuyền câu và tỷ kết kết hôn ở Kentucky.

chart

Những dữ liệu ngẫu nhiên khi đem ra phân tích thì cho thấy những kết quả gần như tuyệt đối. Nhưng dù sao đó vẫn chỉ là những con số, một công cụ để giúp chúng ta kiểm chứng chứ không phải tôn thờ nó quá mức. Chính vì vậy, khi đọc những nghiên cứu sử dụng dữ liệu thống kê, hay bất kỳ nghiên cứu nào, chúng ta cần đặt câu hỏi: rồi sao nữa? và không ngừng nghi vấn mức độ tin cậy của những nghiên cứu đó.

Advertisements

One thought on ““Rồi sao nữa? So what?” Cần được hỏi nhiều hơn

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s