Trau dồi năng lực liên văn hoá qua PBLL

Hội thảo HITESOL  diễn ra ngày 13/02/2016 với chủ đề (theme) “Languacultures and ELT”, lần này BTC mời chủ tịch hiệp hội giảng dạy tiếng Anh TESOL Andy Curtis làm diễn giả chính. Bài nói của TS. Andy Curtis tập trung vào khía cạnh đa văn hoá, đa ngôn ngữ, đặc biệt trong bối cảnh Hawai’i. Những câu chuyện cá nhân của Andy được chia sẻ theo một cách rất dí dỏm và hết sức thú vị. Andy chuyển công việc y khoa tại một bệnh viện sang theo đuổi khoa học xã hội, làm chuyên gia của lĩnh vực giao tiếp liên văn hoá và đóng góp rất nhiều cho lĩnh vực giảng dạy tiếng Anh. Những quan sát xã hội học hết sức thú vị trong mấy ngày ở Hawaii làm bài nói của ông rất sâu sắc. Trong những lần đi công tác, thay vì ở trong khách sạn 5 sao thì ông cũng tranh thủ thời gian “lê la” bên các cửa hàng McDonald vào những thời điểm mà dân địa phương hay lui tới. Làm như vậy mới thấy được bức tranh muôn màu của xã hội chứ không chỉ ở mãi trong tháp ngà mà phán xét.

Đóng góp chung vào chủ đề chính của hội thảo, mình cũng có một bài báo cáo với tựa đề “Trau dồi năng lực liên văn hoá qua cách tiếp cận dự án trong dạy-học ngôn ngữ”. Khi gửi tóm tắt, bài trình bày có tiêu đề là: “Integrating/Tích hợp” nhưng sau suy nghĩ kỹ hơn thì mình thấy rằng năng lực liên văn hoá không phải là cái có sẵn để mà tích hợp, ngược lại năng lực này cần được ‘trau dồi/cultivate’ theo thời gian. Cách tiếp cận dạy-học ngoại ngữ qua dự án được sử dụng để giúp người học phát triển năng lực này.

Lấy từ một phần của bài viết cho một môn học trước đó (SLS610), bài báo cáo tổng thuật lại lối tiếp cận dạy-học qua dự án trong lĩnh vực giảng dạy ngoại ngữ và đề xuất những nghiên cứu chặt chẽ hơn cho đường hướng này. Bài trình bày gồm ba phần: (1) lý luận về dạy-học ngoại ngữ qua dự án; (2) năng lực liên văn hoá; (3) trau dồi năng lực liên văn hoá qua PBLL trong thực tế. Dạy học theo lối tiếp cận dự án (PBL) là một trong những xu hướng được rất nhiều người làm công tác giáo dục quan tâm, đặc biệt trong giáo dục nói chung. Theo thời gian, nhiều người trong lĩnh vực giảng dạy ngoại ngữ cũng bắt đầu quan tâm và thúc đẩy lối tiếp cận này (PBLL). Với PBL, có nhiều nghiên cứu từ lĩnh vực tâm lý giáo dục đưa ra các lý luận nền tảng, nhưng với PBLL thì chưa thấy cách diễn giải nào có tính bao quát và hợp lý. Thêm vào đó, các nhà giáo dục cũng chẳng thể đồng thuận với nhau để có thể đưa ra được một định nghĩa đơn nhất cho PBL hay PBLL. Thay vào đó, họ thường liệt kê ra các đặc điểm, yêu cầu để PBL/PBLL được thiết kế, triển khai, áp dụng thành công.

Trong bài này, mình cố gắng chỉ ra những lý luận trong lĩnh vực thụ đắc ngôn ngữ hai (SLA) và một số cách tiếp cận trong phát triển chương trình để làm lý luận nền tảng cho PBLL. Tiếp đó là đề cập tới khía cạnh liên văn hoá, qua đó người học ngoại ngữ hiện nay không chỉ cần hiểu biết về văn hoá của ngôn ngữ đích mà còn phải có hiểu biết về chính văn hoá của mình. Có được như vậy họ mới sử dụng tiếng Anh một cách phù hợp trong những bối cảnh khác nhau, phông văn hoá khác nhau, đặc biệt khi tiếng Anh được sử dụng như ngôn ngữ chung không chỉ của riêng các quốc gia truyền thống (inner circle theo cách phân loại của Kachru).

Tham dự nhiều bài trình bày khác nhau, mình có cơ hội chiêm nghiệm lại những kinh nghiệm trước đó. Đặc biệt qua một bài trình bày của một diễn giả đến từ Trung Quốc. Chị ấy nói về việc tích hợp kỹ năng liên văn hoá trong lớp học đông ở các trường đại học Trung Quốc thông qua cuộc thi “nghiệp vụ giảng viên”, tương tự như thi giáo viên giỏi nhưng người tham gia là các giảng viên đại học. Trước đây mình rất quen thuộc với hoạt động này ở các trường phổ thông, nhưng tình cờ lần này quan sát từ góc nhìn khác thấy hoạt động này mới kỳ cục làm sao. Đúng là bản chất của cuộc thi, nên người dự thi chỉ cố gắng biểu diễn, nói thao thao bất tuyệt và người học chỉ nghe mà chẳng làm được gì nhiều. Mình nghĩ rằng đó là thi biểu diễn (performance) chứ đâu phải thi dạy giỏi (teaching) vì chất lượng dạy học của một người giáo viên đâu có thể đánh giá được qua một tiết học, một bài biểu diễn. Anh bạn cùng lớp ngồi bên cạnh nói vui: “Tui thấy không phải là teaching contest mà là teaching to death”. Mình chêm vào: “tui thì thấy cái năng lực liên văn hoá đó không thể ban phát hay dạy được, mà chỉ  là người học lĩnh hội được”. Lúc này vai trò của người giáo viên chính là thiết kế, tổ chức các hoạt động dạy-học giúp người học trau dồi. Chính vì thế mà đôi khi trên lớp học tưởng chừng người giáo viên không làm gì mà lại làm rất nhiều. Thế là có thêm câu chốt để chua thêm vào bài trình bày của mình buổi chiều: “For PBLL, teaching is invisible, learning is tangible”. Nghĩa là giáo viên là người tư duy thiết kế, người học thực hiện và thể hiện thành quả học tập của mình qua những sản phẩm cụ thể.

Cũng nhân dịp logo mới mình thiết kế cho HITESOL được trưng dụng nên các trang chiếu cũng được chuẩn bị theo các hoạ tiết của logo. Điều vô cùng thú vị là mọi người rất thích thú với diện mạo mới và sử dụng trong tất cả các hoạt động (trang web, ấn phẩm, chương trình hội thảo…). Chỉ là chút mẹo vặt và mấy kỹ năng đồ hoạ hạn chế nhưng lại được đón nhận và ghi nhận nhiệt tình (điều này lạ lạ vì mình vẫn làm cho vui và ở nhà ta chẳng ai mấy quan tâm, ghi nhận). Thế là mình cũng cải thiện một chút về năng lực liên văn hoá…học cách ghi nhận cả nhừng điểu nhỏ nhặt, tiểu tiết…

from Hawai'i TESOL Newsletter
from Hawai’i TESOL Newsletter

Vài bức ảnh từ hội thảo:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s